İlk Vahiy ve Vahyin Fâsılaya Uğraması
Allâh Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- kırk yaşında idiler. Vahye muhâtab olacak mânevî kıvâma ulaşmak için geçirdiği, hazırlık mâhiyetindeki altı aylık zaman sona ermişti.
Mübârek Ramazan ayının 17. günüydü.114 Rasûl-i Ekrem -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, mûtâdı üzere Hirâ Mağarası’nda idiler. Cebrâîl -aleyhisselâm- geldi ve Hazret-i Peygamber’e:
“–Oku!” dedi.
Peygamber Efendimiz:
“–Ben okuma bilmem!” karşılığını verdi.
Bunun üzerine melek, Hazret-i Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’i tâkati kesilinceye kadar sıktı. Sonra yine:
“–Oku!” dedi.
Fahr-i Âlem Efendimiz yine:
“–Ben okuma bilmem!” cevâbını verdi.
Cebrâîl -aleyhisselâm-, ikinci kez O’nu tâkati kesilinceye kadar sıktı. Sonra tekrar:
“–Oku!” dedi.
Hazret-i Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- yine:
“–Ben okuma bilmem! (Ne okuyayım?)” dedi.
Cebrâîl -aleyhisselâm-, Varlık Nûru’nu üçüncü defâ da sıkıp bıraktı. Ardından vahy-i ilâhîyi kendisine şöyle bildirdi:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
(1)
خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ
(2)
اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ
(3)
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ
(4)
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ
(5)
“Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir aleka (aşılanmış yumurta)dan yarattı. Oku, Rabbin nihâyetsiz kerem sâhibidir. O, kalemle yazmayı öğretti. İnsana bilmediği şeyleri öğretti.” (el-Alak, 1-5)
Bu emr-i ilâhî ile Allâh Rasûlü’nün şahsında bütün insanlığa Rabbin en büyük lutfu olan Kur’ân-ı Kerîm’in nüzûlü başlamış oldu.
Hazret-i Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem-, semâ kapılarından yeryüzüne rahmet ve şifâ olarak nüzûl etmeye başlayan Kur’ân-ı Mübîn’den ilk olarak bu âyet-i kerîmeleri telâkkî etti. Cebrâîl -aleyhisselâm- ayrılıp gidince, vahyin haşyetinden yüreği titreyerek Hazret-i Hatîce vâlidemizin yanına döndü:
“–Beni sarıp örtünüz; beni sarıp örtünüz!” buyurdu.
Bir müddet istirahat ettikten sonra, başına gelen bu hâli, birlikte insanlığa numûne nezih bir âile hayâtı yaşadığı Hatîcetü’l-Kübrâ annemize anlattı. Endişeli bir şekilde:
“–Yâ Hatîce! Şimdi bana kim inanır?” dedi.
O mübârek zevce, Varlık Nûru Efendisi’ne:
“Allâh’a kasem ederim ki, Allâh -celle celâlühû- Sen’i hiçbir vakit utandırmaz (mahcûb etmez). Çünkü Sen, akrabânı himâye edersin, işini görmekten âciz olanların ağırlığını yüklenirsin, fukarâya infâk eder, kimsenin yapamayacağı kadar iyilikte bulunursun, misâfire ikrâm edersin, Hak yolunda zuhûr eden hâdiselerde (halka) yardım edersin…
Ey Allâh’ın Elçisi! Sen’i (evvelâ) ben kabûl ve tasdîk ederim. Allâh yoluna önce beni dâvet et!” diyerek kendisini ilk tasdîk eden ve ilk destekleyen oldu.
Yâni Hazret-i Hatîce vâlidemiz, bir bakıma O’na lisân-ı hâl ile:
“–İyilik, ancak iyilik getirir! İhsânın karşılığı ihsândan başka ne olabilir ki!” demekteydi.
Böylece o, Rasûlullâh -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’in tertemiz ve nezih mâzîsini, apaydınlık bir istikbâlin müjdecisi ve gerekçesi olarak değerlendirmekteydi. Nitekim Cenâb-ı Hak buyurur:
هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ
“İyiliğin karşılığı ancak iyilik değil midir?” (er-Rahmân, 60)
a
Bundan sonra Hazret-i Hatîce -radıyallâhu anhâ-, Rasûl-i Ekrem -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’i alıp amcasının oğlu Varaka bin Nevfel’e götürdü.
Varaka bin Nevfel, câhiliye devrinde puta tapmayan nâdir ve müstesnâ kimselerdendi. Hristiyan olmuştu. İbrânîce bilir, İncîl’den yazılar yazardı. Hayli ihtiyarladığından, gözleri görmez olmuştu. Hazret-i Hatîce vâlidemiz ona:
“–Ey amcamın oğlu! Dinle bak; kardeşinin oğlu neler söylüyor?” dedi.
Bunun üzerine Varaka merakla:
“–Ne oldu kardeşimin oğlu?” diye sorunca, Rasûlullâh -sallâllâhu aleyhi ve sellem-, gördüğü şeyleri kendisine haber verdi.
Anlatılanlardan, âhir zamânın en yüce hakîkatini kavrayan Varaka’nın yüzü, önce tebessümle parıldadı; sonra da derin düşüncelere dalarak durgunlaştı ve:
“–Bu gördüğün, Allâh Teâlâ’nın Mûsâ’ya gönderdiği Nâmûs-i Ekber (Cibrîl)’dir. Âh keşke Sen’in dâvet günlerinde genç olsaydım! Kavmin Sen’i yurdundan çıkaracakları zaman, keşke hayatta olsaydım!” dedi.
Allâh Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- hayretle:
“–Onlar beni yurdumdan çıkaracaklar mı?” diye sordu. O da:
“–Evet! Zîrâ Sen’in getirdiğin gibi bir dîn getirmiş olan her peygamber, düşmanlık ve husûmete mâruz kalıp yurdundan çıkarılmıştır. Şâyet Sen’in dâvet günlerine yetişirsem, Sana çok yardımım olur.” cevâbını verdi.
Bu mülâkatın üzerinden çok geçmeden Varaka vefât etti. Vahiy de fetret devrine girdi, yâni bir müddet kesildi. (Buhârî, Bed’ü’l-Vahy 1, Enbiyâ 21, Tefsîr 96; Müslim, Îman 252)
a
Allâh Teâlâ, daha sonra nâzil eylediği âyet-i kerîmelerde Rasûlü’ne hitâben şöyle buyurmuştur:
وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَنْ نَّشَاء مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ
“İşte böylece Sana da emrimizle Cebrâîl’i gönderdik; Kur’ân’ı vahyettik. Sen kitap nedir, îman nedir bilmezdin! Fakat Biz onu, kullarımızdan dilediğimizi kendisiyle doğru yola eriştirdiğimiz bir nûr kıldık. Şüphesiz Sen doğru yolu göstermektesin!” (eş-Şûrâ, 52)
إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ
“Biz Nûh’a ve ondan sonraki peygamberlere vahyettiğimiz gibi Sana da vahyettik…” (en-Nisâ, 163)
Rasûlullâh -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’e gelen ilk vahyin ilk kelimesinin “Oku!” olması münâsebetiyle bunu gönül ehli, şöyle tefsîr etmiştir:
“Oku! Her şeyi oku! Allâh’ın kitâbını oku! Allâh’ın âyetlerini oku! Kâinât kitâbını oku! Dâimâ oku! Hidâyete ermek, dalâletten uzaklaşmak için oku! Îmânını bütünleştirmek için oku! Allâh’ın adıyla oku! Yaratan Rabbinin adıyla oku! İnsanı bir kan pıhtısından yaratan, fakat ona her şeyi okuma, aydınlatma, anlama ve anladığını yaşama imkânı veren yüce Rabbinin adıyla oku! İnsana okuma nîmetini ihsân ederek en büyük lutfu gösteren Allâh’ın adıyla oku! Öğrenmek için oku! Kudret kaleminin bu âleme çizdiği her satırı oku! İnsana bilmediğini öğreten Allâh’ın adıyla oku!”
Nitekim Mevlânâ Hazretleri, zâhirî kitapları okuma devri için “hamdım”; kâinâtın esrârını okuma devri için “piştim”; ilâhî esrârı okuyup onun yakıcılığıyla âdeta kavrulduğu devir için de “yandım” ifâdelerini kullanarak geçirdiği mânevî merhaleleri dile getirmiştir.
Âyetteki “oku” emri çok mühimdir. Ancak bu okumanın Allâh’ın adıyla olması da aynı derecede bir ehemmiyet taşımaktadır. Zîrâ “oku” emrine riâyetin ne sûrette olması gerektiğini bildirmektedir.
“Oku” emri, sâdece zâhirde bir okuma emri değil, kalbin, mânevî tezkiye ve tasfiye netîcesinde kitap ve hikmeti alıcı hâle gelmesidir. Bununla, tecellîlerin mâkesi olan kalb ile her şeyi okuyabilmek kastedilmektedir. Yâni kâinâtın bir kitap hâline gelmesi, kalbin kâinât sayfalarını çevirip hikmetleri ve ilâhî sırları okuyabilmesi, velhâsıl insanın kâinâtı, kendini, Kur’ân-ı Kerîm’i okuması, idrâk etmesi ve yaşamasıdır.
İlk nâzil olan bu âyet-i kerîmelerden, şu netîceleri çıkarmak da mümkündür:
Her işe Allâh’ın adıyla başlamak gerekir.
Bir kan pıhtısından yaratılan ve en güzel şekli alan insan, ilâhî kudret karşısındaki hiçlik ve acziyetini hiçbir zaman unutmamalıdır.
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ
(4)
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ
(5)
“Kalemle yazı yazmayı ve insana bilmediğini öğreten.” (el-Alak, 4-5) âyetlerinde insana ilmin ehemmiyeti bildirilmekte, aynı zamanda insanın bildiği her şeyin Cenâb-ı Hak tarafından öğretildiğine, bunun ilâhî bir lutuf olduğuna işâret edilmektedir.
Dolayısıyla insanoğlu, Rabbinin yüceliğini dâimâ hatırda tutmalı, hiçbir zaman nankör olmamalıdır.
a
İlk vahiyden sonra, uzunca bir müddet vahiy gelmedi. Bu bir bakıma, Rasûlullâh -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’in ard arda gelecek olan sonraki vahiylere iyice hazırlanması içindi. Zîrâ vahyin telâkkîsi o kadar muazzam bir vazîfe idi ki, onu kolaylıkla deruhte etmek mümkün değildi. Nitekim Cenâb-ı Hak da:
إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا
“Doğrusu Biz Sana (taşıması) ağır bir söz vahyedeceğiz.” (el-Müzzemmil, 5) âyet-i kerîmesiyle bu gerçeği beyân etmiştir.
Allâh Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem-, sâdık rüyâların ardından birdenbire vahiy meleğini karşısında görünce telâşa kapılmıştı. Hazret-i Hatîce’nin tesellîsi ve Varaka’nın te’yîdi ile gönlüne itmi’nân gelmişti. Artık O, vahyin yeniden başlamasını iştiyakla arzu ediyor, âdeta sabırsızlanıyordu. Zaman zaman ilk vahyin geldiği Hirâ Dağı’na çıkıyor ve vahy-i ilâhîyi bekliyordu.
Bu fetret günlerinde O’na en çok destek olan, Hazret-i Hatîce vâlidemizdi. Bunun içindir ki, Hazret-i Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem-, onun rûhî derinlik, incelik ve zarâfetini hiçbir zaman unutmadı. Hazret-i Hatîce’nin vefâtından sonra, bir kurban kesilecek olsa, dâimâ bir kısmını onun akrabâlarına gönderirdi. O, Allâh Rasûlü’nün her bakımdan muazzez ve unutulmaz bir hâtırasıydı.
a
Rasûlullâh -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’in hayâtı, geçmiş peygamberlere nasîb olmayan hayâl ötesi şeref tecellîleri ile doludur. Allâh -celle celâlühû-, “Habîbim” diye sâdece O’na hitâb etmiştir. Mîrâc, peygamberler arasında yalnız O’na nasîb olmuştur.
O’nun rüchâniyeti, Mescid-i Aksâ’da bütün peygamberlere imâmetiyle sâbit oldu. Mûsâ -aleyhisselâm-’daki “≈_æj@ônJ rønd” sırrı, O’nda “≈@frOnG rhnG pør«n°Srƒnb nÜÉnb” sûretinde tecellî etti.115
Hakk’a vuslat ânı olan namaz, ümmete de gönül iklîminde yaşanacak bir mîrâc olarak ikrâm edildi. Ayrıca namaz, başlangıçta elli vakit emredilmişken Rasûlullâh -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’in niyâzı netîcesinde ümmet-i Muhammed’e beş vakit olarak farz kılındı.
Yetim ve ümmî olan Hazret-i Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem-, ilâhî tâlim ve terbiye ile bütün beşeriyete rehber, gayb âleminin gerçeklerine tercüman ve hakîkat mektebinin mürşidi olarak geldi. Ziyâ Paşa’nın dediği gibi:
Bir mektebe oldu ki müdâvim
Allâh idi zâtına muallim
Hazret-i Mûsâ -aleyhisselâm- birtakım ahkâm getirmişti. Hazret-i Dâvûd -aleyhisselâm- Allâh’a duâ etmek ve münâcâtları tegannî husûsunda mümtâz idi. Hazret-i Îsâ -aleyhisselâm- insanlara mekârim-i ahlâkı, dünyâdan kalbî istiğnâyı ve zühdü öğretmek için gönderilmişti. İslâm Peygamberi Hazret-i Muhammed Mustafâ -sallâllâhu aleyhi ve sellem- ise, bunların tamâmını getirdi. Ahkâm getirdi. Nefsi tezkiye edip berrak bir kalb-i selîm ve bir kalb-i münîb ile Allâh’a duâ etmeyi öğretti. En güzel ahlâkı tâlîm etti ve yaşayışı ile bu ahlâka numûne-i imtisâl oldu. Dünyânın aldatıcı alâyişine aldanmamayı tavsiye buyurdu. Kısaca, bütün peygamberlerin salâhiyet ve vazîfelerinin cümlesini şahsiyetinde ve davranışlarında cemetti. Neseb ve edeb asâleti, cemâl ve kemâl saâdeti, hep O’nda toplanmıştı.
Şüphesiz O’nun kırk yaşına girmesi, insanlık târihinin dönüm noktalarından biri oldu. Kırk yıl, cehâlet karanlıklarına gömülmüş bir toplum içinde yaşadı. Sonradan ortaya koyacağı güzelliklerin çoğu, halkının henüz meçhûlü idi. Bir devlet adamı, bir vâiz veya bir hatip olarak bilinmiyordu. Büyük bir kumandan olduğundan söz etmek şöyle dursun, sıradan bir asker olarak bile mâruf değildi.
Geçmiş milletlerin ve peygamberlerin târihinden, kıyâmet gününden, cennet ve cehennemden bahsettiği duyulmamıştı. Yalnız kendi şahsına münhasır yüksek bir ahlâk ile nezih bir hayat yaşıyordu. Lâkin Hirâ Mağarası’ndan ilâhî tâlimât ile döndüğünde, tamâmen değişmişti.
